TanCung.comTận Cùng
Ngoại hành tinh và tìm sự sống

Đĩa vàng Voyager và những thông điệp con người đã gửi ra vũ trụ

Đĩa vàng trên hai tàu Voyager chứa âm thanh, hình ảnh, âm nhạc và lời chào của Trái Đất. Cùng với tấm bảng Pioneer và thông điệp Arecibo, đó là lời tự giới thiệu.

Close view of a plain round golden disc mounted on the side of an old space probe body, catching faint sunlight against black space, dust free metallic sheen

Đĩa vàng Voyager là hai chiếc đĩa hát bằng đồng mạ vàng được gắn trên hai tàu Voyager phóng năm 1977, chứa hình ảnh, âm thanh tự nhiên, âm nhạc từ nhiều nền văn hoá và lời chào bằng hàng chục thứ tiếng. Đây là một trong vài thông điệp con người cố ý gửi ra ngoài Hệ Mặt Trời, cùng với tấm bảng khắc trên hai tàu Pioneer và bức điện vô tuyến phát từ đài Arecibo năm 1974. Khả năng một nền văn minh khác tìm thấy chúng là cực nhỏ, nhưng giá trị lớn nhất của chúng có lẽ nằm ở phía người gửi.

Mỗi thông điệp là một câu trả lời cho câu hỏi khó: nếu chỉ được nói một lần với một người lạ không biết ngôn ngữ, văn hoá hay cả cơ thể của ta, ta sẽ nói gì và nói bằng cách nào. Chặng cuối của phần ngoại hành tinh và sự sống kể lại những lời con người đã gửi đi, chúng được thiết kế thế nào, và cuộc tranh luận về việc có nên chủ động lên tiếng hay không.

Tấm bảng Pioneer: lời chào khắc trên kim loại

Trước Voyager, hai tàu Pioneer 10 và 11 phóng đầu thập niên bảy mươi đã mang theo một tấm bảng kim loại nhỏ phủ vàng. Hai tàu này là những vật thể nhân tạo đầu tiên được thiết kế để bay qua sao Mộc và về sau rời khỏi Hệ Mặt Trời, nên một nhóm nhà khoa học đề xuất gắn thêm lời nhắn cho bất kỳ ai tìm thấy chúng.

Tấm bảng khắc hình một người đàn ông và một người phụ nữ đứng trước hình bóng con tàu để so tỉ lệ kích thước, sơ đồ Hệ Mặt Trời với đường bay của tàu xuất phát từ hành tinh thứ ba, và một sơ đồ dạng tia sao chỉ vị trí Mặt Trời so với những sao xung đã biết. Mỗi tia được ghi chu kỳ chớp của sao xung bằng hệ nhị phân, theo đơn vị dựa trên một đặc tính cơ bản của nguyên tử hydro, thứ mà bất kỳ nền văn minh biết vật lý nào cũng có thể hiểu.

Tấm bảng cũng gây tranh luận ngay trên Trái Đất: có người phê bình hình người quá đặc trưng cho một nhóm dân cư, có người cho rằng cử chỉ giơ tay chào chưa chắc được hiểu. Những tranh luận ấy cho thấy làm một thông điệp phổ quát khó hơn tưởng rất nhiều.

Đĩa vàng Voyager chứa những gì

Khi chuẩn bị hai tàu Voyager, một uỷ ban do nhà thiên văn Carl Sagan dẫn dắt được giao việc chọn nội dung. Thay vì tấm bảng khắc, họ chọn một chiếc đĩa hát, thứ công nghệ ghi âm phổ biến thời đó, có thể chứa cả âm thanh lẫn hình ảnh mã hoá dưới dạng tín hiệu. Mỗi tàu mang một chiếc, kèm kim đọc và bộ phận đầu đọc, gắn bên ngoài thân tàu.

Phần hình ảnh gồm hơn một trăm bức, mã hoá để có thể dựng lại: sơ đồ toán học và vật lý cơ bản, hình các hành tinh, cấu trúc ADN, giải phẫu cơ thể người, cảnh sinh hoạt, ăn uống, học tập ở nhiều nơi trên thế giới, động vật, phong cảnh. Phần âm thanh có tiếng gió, mưa, sấm, sóng biển, tiếng chim, tiếng cá voi, tiếng bước chân, tiếng tim đập, tiếng cười, tiếng tàu hoả và máy bay. Có lời chào bằng hàng chục ngôn ngữ cổ và hiện đại, theo các tài liệu giới thiệu đĩa có cả lời chào bằng tiếng Việt. Cuối cùng là khoảng một tiếng rưỡi âm nhạc, từ nhạc cổ điển châu Âu tới nhạc dân gian, nhạc lễ hội của nhiều dân tộc trên các châu lục.

Việc chọn nội dung trong thời gian ngắn không tránh khỏi thiếu sót và thiên lệch, và chính những người làm đĩa cũng thừa nhận điều đó. Nhưng tinh thần chung là giới thiệu Trái Đất như một nơi đa dạng, có thiên nhiên, có con người làm việc và vui chơi, có âm nhạc, chứ không chỉ có khoa học.

Làm sao để người lạ biết cách nghe

Thử thách lớn nhất là cách hướng dẫn. Mặt ngoài của vỏ đĩa được khắc hình vẽ chỉ cách đặt kim đọc, tốc độ quay, cách dựng hình ảnh từ tín hiệu, tất cả bằng ký hiệu và hệ nhị phân, với đơn vị thời gian lấy từ nguyên tử hydro như trên tấm bảng Pioneer. Vỏ đĩa cũng có sơ đồ sao xung chỉ vị trí Mặt Trời.

Một chi tiết tinh tế là một lớp mỏng chất phóng xạ được mạ trên vỏ đĩa. Chất này phân rã với tốc độ đã biết, nên ai tìm thấy đĩa có thể đo lượng còn lại để tính đĩa đã bay bao lâu, giống cách các nhà khảo cổ định tuổi hiện vật.

Những người làm đĩa cũng phải đoán người nhận có giác quan gì. Họ không biết người nhận có nghe được âm thanh hay nhìn thấy ánh sáng như ta không, nên chọn cách mã hoá dựa trên toán học và vật lý, những thứ được cho là chung cho mọi nền văn minh biết chế tạo máy móc. Một số nhà ngôn ngữ học và nhà nhân học sau này cho rằng ngay cả giả định đó cũng chưa chắc đúng, và đây vẫn là một chủ đề thú vị trong nghiên cứu về liên lạc giữa các nền văn minh.

Chiếc đĩa được làm để bền rất lâu trong môi trường không gian gần như không có gì làm mòn. Ước tính nó có thể còn nguyên trong khoảng thời gian rất dài, lâu hơn nhiều lần tuổi của mọi nền văn minh trên Trái Đất cộng lại. Tuy nhiên, hai tàu Voyager bay rất chậm so với khoảng cách giữa các vì sao: phải mất cỡ bốn mươi nghìn năm nữa một trong hai tàu mới đi ngang tương đối gần một ngôi sao khác, mà vẫn cách nó hơn một năm ánh sáng.

Các thông điệp chính con người đã gửi đi

Ngoài hai thông điệp vật lý trên tàu Pioneer và Voyager, còn có những thông điệp phát bằng sóng vô tuyến. Bảng dưới đây so sánh những cái được nhắc nhiều nhất:

Thông điệpHình thứcNội dung chínhKhả năng được nhận
Tấm bảng PioneerTấm kim loại khắc hình trên hai tàuHình người, Hệ Mặt Trời, vị trí Mặt Trời theo sao xungCực thấp: tàu bay chậm, không gian rất rộng
Đĩa vàng VoyagerĐĩa hát mạ vàng trên hai tàuHình ảnh, âm thanh, âm nhạc, lời chàoCực thấp vì cùng lý do
Thông điệp AreciboBức điện vô tuyến phát một lần năm 1974Số đếm, nguyên tố của sự sống, ADN, hình người, Hệ Mặt Trời, kính phátTới đích sau khoảng hai mươi lăm nghìn năm; đám sao đích khi đó đã dịch chỗ
Các bức điện về sauPhát vô tuyến về một số ngôi sao gầnThông điệp mã hoá, đôi khi có lời nhắn công chúngThấp, nhưng tới nhanh hơn vì đích gần hơn

Thông điệp Arecibo gồm một chuỗi một nghìn sáu trăm bảy mươi chín bit, con số là tích của hai số nguyên tố, gợi ý người nhận xếp thành khung chữ nhật để thấy hình. Nó được phát chủ yếu như một màn trình diễn kỹ thuật nhân dịp nâng cấp đài thiên văn, hơn là một nỗ lực liên lạc thực sự.

Có nên chủ động lên tiếng: một cuộc tranh luận còn mở

Việc lắng nghe tín hiệu từ nền văn minh khác ít gây tranh cãi. Việc chủ động phát thông điệp mạnh về phía các ngôi sao thì khác. Một số nhà khoa học cho rằng không có lý do gì phải sợ: sóng vô tuyến và truyền hình từ Trái Đất đã rò rỉ ra ngoài suốt hàng chục năm, và một nền văn minh tiên tiến đủ để gây hại thì cũng đủ để phát hiện ta theo cách khác. Phía bên kia lập luận rằng ta không biết gì về người nhận, và một quyết định ảnh hưởng tới cả loài người không nên do một nhóm nhỏ tự quyết.

Nhiều đề xuất cho rằng nếu một ngày thu được tín hiệu thật, việc trả lời nên được bàn bạc rộng rãi ở tầm quốc tế. Đến nay chưa có quy định ràng buộc nào, chỉ có các nguyên tắc tự nguyện trong cộng đồng nghiên cứu. Cuộc tranh luận này liên quan trực tiếp tới nghịch lý Fermi: nếu nhiều nền văn minh chọn im lặng vì thận trọng, đó cũng có thể là một phần lý do vũ trụ có vẻ yên lặng.

Thông điệp thật sự dành cho ai

Khi được hỏi về đĩa vàng, những người làm ra nó thường nhấn mạnh rằng khả năng có ai đó tìm thấy là rất nhỏ. Thông điệp vì thế giống một chai thư thả ra đại dương vũ trụ, mang nhiều ý nghĩa với người thả hơn người nhặt. Việc phải chọn ra vài trăm hình ảnh và âm thanh để đại diện cho cả hành tinh buộc con người nhìn lại mình: điều gì đáng kể nhất về Trái Đất, và ta muốn được nhớ tới thế nào.

Hai tàu Voyager nay đã đi xa hơn bất kỳ vật thể nhân tạo nào. Nguồn điện trên tàu yếu dần và một ngày không xa tàu sẽ ngừng liên lạc. Nhưng chiếc đĩa vẫn sẽ tiếp tục bay, lặng lẽ, mang theo tiếng mưa, tiếng cười và những lời chào. Với chuyến đi tới tận cùng vũ trụ, đây là lời giới thiệu duy nhất con người đã gửi trước: loài người từng ở đây, trên hành tinh thứ ba quanh một ngôi sao bình thường.

Câu hỏi thường gặp

Đĩa vàng Voyager là gì?

Đĩa vàng Voyager là đĩa hát bằng đồng mạ vàng gắn trên hai tàu Voyager phóng năm 1977. Đĩa chứa hơn một trăm hình ảnh mã hoá, âm thanh tự nhiên, lời chào bằng nhiều thứ tiếng và khoảng một tiếng rưỡi âm nhạc, dành cho bất kỳ nền văn minh nào tìm thấy tàu.

Đĩa vàng Voyager có tiếng Việt không?

Theo các tài liệu giới thiệu nội dung đĩa, trong phần lời chào bằng hàng chục ngôn ngữ có một lời chào bằng tiếng Việt. Phần lời chào này nằm cùng các ngôn ngữ cổ và hiện đại khác trên khắp thế giới.

Ai chọn nội dung cho đĩa vàng Voyager?

Một uỷ ban do nhà thiên văn Carl Sagan dẫn dắt chọn nội dung trong thời gian khá ngắn trước khi phóng. Những người tham gia thừa nhận lựa chọn còn thiếu sót, nhưng cố giới thiệu Trái Đất đa dạng cả thiên nhiên, con người và âm nhạc.

Thông điệp Arecibo là gì?

Thông điệp Arecibo là bức điện vô tuyến phát một lần năm 1974 từ đài thiên văn Arecibo về phía một đám sao xa. Nó gồm chuỗi bit có thể xếp thành hình, mô tả số đếm, các nguyên tố của sự sống, ADN, hình người và Hệ Mặt Trời. Bức điện mất khoảng hai mươi lăm nghìn năm mới tới đích.

Người ngoài hành tinh có thể tìm thấy đĩa vàng không?

Khả năng là cực nhỏ. Hai tàu Voyager bay rất chậm so với khoảng cách giữa các vì sao, phải mất hàng chục nghìn năm mới đi ngang gần một ngôi sao khác mà vẫn cách nó hơn một năm ánh sáng. Giá trị của đĩa nằm nhiều ở ý nghĩa với người gửi.

Có nên gửi thông điệp cho người ngoài hành tinh không?

Đây là câu hỏi còn tranh luận. Một số nhà khoa học cho rằng rủi ro không đáng kể vì Trái Đất đã rò rỉ sóng vô tuyến từ lâu, số khác cho rằng quyết định ảnh hưởng cả loài người cần được bàn bạc rộng rãi. Hiện chỉ có các nguyên tắc tự nguyện trong cộng đồng nghiên cứu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138